The Role of Power in the Production of Knowledge from the Perspective of Michel Foucault and Allāma Ṭabāṭabā’ī

Document Type : Original Article

Authors

1 ‬‏Department of Islamic Philosophy and Theology, Faculty of Theology and Islamic Studies, University of Qom, Qom, Iran

2 Department of Islamic Philosophy and Theology, Faculty of Theology and Islamic Studies, University of Qom, Qom, Iran

3 ‬‏Department of Islamic Philosophy and Theology, Faculty of Theology and Islamic Studies, University of Qom, Qom, Iran

10.22081/nir.2026.66817.1418

Abstract

Michel Foucault is a postmodern philosopher who searches for knowledge production in power relations and from this perspective, he maintains an evident relativity for knowledge. Foucault's opinion on this matter should be sought for in his theory entitled "Knowledge, Power and the Regime of Truth". Foucault does not consider knowledge to be a neutral thing consisting only of a set of propositions and considers power to have a fundamental and inseparable role in cognition and knowledge production. Power and knowledge have a reciprocal relationship. Power is both the outcome of knowledge and its producer. Foucault considers the humanities to be the most obvious example of the expansion of power through knowledge production. In his Principles of Philosophy and the Method of Realism, ‘Allāma Ṭabāṭabā’ī examines a way of perception in which non-epistemic factors are considered effective in the production and multiplication of knowledge related to it. Although ‘Allāma Ṭabāṭabā’ī does not consider a direct and prominent role of power in knowledge production, as Foucault does, he points out factors in enumerating the cases involved in the production of knowledge, in which power inevitably plays an effective and significant role. He has replaced Foucault's relativism with relativity consideration, and thereby explains the role of non-epistemic factors such as power in knowledge production. For this reason, the authors of this article explore the role of power in knowledge production from the perspective of these two contemporary philosophers and identify their intellectual affinities on this issue.

Keywords

Main Subjects

References

قرآن کریم
ابراهیمی دینانی، غلامحسین؛ خسروپناه، عبدالحسین؛ امامی، احمد (1399). «اصطلاح شناسی مفهوم علم در فلسفه اسلامی». معرفت فلسفی. ش 67. صص 35-52.
اسمارت، بری (1385). میشل فوکو. تهران: کتاب آمه .
بخشایشی اردستانی، احمد (1388). «فوکو و نظریه‌ی دانش، قدرت و رژیم حقیقت». دانشنامه. واحد علوم و تحقیقات. ش73. صص43-52.
پورحسن، قاسم (1392).« اعتباریات اجتماعی و نتایج معرفتی آن؛ بازخوانی دیدگاه علامه طباطبایی». حکمت و فلسفه. ش4. صص(47-70)
پین، مایکل (1389). فرهنگ اندیشهٔ انتقادی (از روشنگری تا پست مدرنیته).پیام یزدان‌جو. تهران: مرکز
حبیبی، رضا (1392). درآمدی بر فلسفهٔ علم (چاپ سوم). قم: انتشارات مؤسسهٔ آموزشی پژوهشی امام خمینی.
حقیقی، شاهرخ (1379) . گذار از مدرنیه؟ نیچه، فوکو، لیوتار، دریدا. تهران: آگاه
دریفوس، هربرت؛ رابینو، پل (۱۴۰۰).  میشل فوکو فراسوی ساختارگرایی و هرمنوتیک با مؤخره ای به قلم میشل فوکو (ترجمهٔ حسین بشیریه). تهران: نشر نی. (نشر اثر اصلی ۱۳۷۹)
رز، جوزف؛ احمدوند، شجاع (1377). «قدرت/دانش». علوم سیاسی. ش 3. صص 206-234.
زالی زاده، مسعود؛ چراغی، اسماعیل؛ رضا دوست، کریم (1394). «بررسی نگرش میشل فوکو در باب علوم انسانی». مطالعات معرفتی در دانشگاه اسلامی. سال نوزدهم. ش 2. صص213-226.
صدرالمتألهین (1410ق). الحکمه المتعالیه فی الاسفار العقلیه الاربعه‌ (چاپ چهارم). بیروت: دار احیاء التراث العربی.
ضیمران، محمد (1387). میشل فوکو: دانش و قدرت. تهران: هرمس.
طباطبایی، سید محمدحسین (1390). اصول فلسفه و روش رئالیسم (مقدمه و پاورقی مرتضی مطهری). قم: صدرا.
طباطبایی، سید محمدحسین (1363). المیزان فی تفسیر القرآن. قم: بنیاد علمی و فکری علامه طباطبایی
طباطبایی، سید محمدحسین (1974) . المیزان فی تفسیر القرآن (چاپ سوم). بیروت: مؤسسه الاعلمی للمطبوعات.
طباطبایی، سید محمدحسین (1432) . نهایة الحکمة (تصحیح و تعلیق شیخ عباس علی زارعی سبزواری، جلد اول و دوم). قم: مؤسسة النشر الاسلامی.
طباطبایی، سید محمدحسین (1353) . قرآن در اسلام. ج دوم. تهران: دارالکتب الاسلامیه
طباطبایی، سید محمدحسین (1354) . معنویت تشیع. قم: تشیع.
 فتاحی، سید مهدی (1387). «گفتمان قدرت در اندیشه میشل فوکو». دانشنامه (واحد علوم و تحقیقات). ش 4. صص 65-73.
فوکو، میشل (1388). نیچه، فوکو، مارکس (ترجمهٔ افشین جهاندیده و دیگران). تهران: هرمس
فوکو، میشل (1389). نظم اشیا (دیرینه‌شناسی علوم انسانی)  (ترجمهٔ یحیی امامی). تهران: پژوهشکدهٔ مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
فوکو، میشل (1393). مراقبت و تنبیه (تولد زندان) (ترجمۀ نیکو سرخوش و افشین جهاندیده). تهران: نی.
فوکو، میشل (1397). ملاحظاتی دربارهٔ مارکس. گفت‌وگوهایی با دوتچو ترومبادوری (ترجمهٔ امیرهوشنگ افتخاری راد). تهران: نشر چشمه.
فوکو، میشل (1398). به سوی نقدی بر عقل سیاسی (ترجمهٔ محمدزمان زمانی جمشیدی). تهران: شب خیز
قدسی، محمد (1397). «نظریه استخدام علامه طباطبائی و آثار سیاسی و حقوقی آن». اندیشهٔ حقوق عمومی. پیاپی 14. صص 89-103.
کچویان، حسین (1382). فوکو و دیرینه شناسی دانش. تهران: دانشگاه تهران.
 کچویان. حسین؛ کلانتری، عبدالحسین (1390). «علوم اجتماعی قاعده مدار است یا قانون مدار؟ بازخوانی آراء علامه محمد حسین طباطبایی». نظریه‌های اجتماعی متفکران مسلمان. ش 1. صص 1-28.
بارث، لارنس (1379). متفکران‌ بزرگ‌ جامعه‌شناسی‌. راب‌ استونز (ترجمهٔ مهرداد میردامادی)‌. تهران‌: نشر مرکز.
مظفر، محمدرضا (1397). المنطق. جامعه مدرسین حوزه علمیه قم. دفتر انتشارات اسلامی
نوابخش، مهرداد؛ کریمی، فاروق (1388). «واکاوی مفهوم قدرت در نظریات میشل فوکو». مطالعات سیاسی. ش 3. صص 41-50.
Dreyfus, Hubert L.; Rabinow, Paul; & Foucault, Michel. (1983). Michel Foucault, beyond structuralism and hermeneutics (2nd ed). Chicago: University of Chicago Press.
Foucault, Michel (1978), The History of Sexuality, Vol. I. London: Penguin books.
Foucault, Michel (1980) , Power/Knowledge, Brighton, Sussex: The Harvest Press Ltd.
Foucault, Michel & Kritzman, Lawrence D. (1990). Politics, philosophy, culture: interviews and other writings 1977-1984. (A. Sheridan, tran.). London New York: Routledge.

Files

Share

How to cite

Statistics