نقد و بررسی دوئالیسم مرگ و زندگی در سازه معناداری در رمان‌های اروین یالوم با تکیه‌بر اندیشه علامه جعفری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه آموزش معارف اسلامی، دانشگاه فرهنگیان،صندوق پستی ۸۸۹_۱۴۶۶۵ تهران،ایران

2 گروه آموزش معارف اسلامی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران

10.22081/nir.2026.71460.1484

چکیده

دغدغۀ مرگ ازجمله مسائل مشترک میان همۀ انسان‌هاست؛ ازاین‌رو حل معمای مرگ به متفکران اختصاص ندارد، بلکه هر انسانی به‌گونه‌ای می‌کوشد آن را برای خود حل کند. اروین یالوم، روان‌درمانگر معاصر، در رویکرد اگزیستانسیال خود، مرگ‌آگاهی را یکی از چهار دغدغۀ وجودی و دلواپسی‌های غایی انسان می‌داند و در رمان‌هایش، آن را در نسبت با زندگی و معنای آن مورد توجه قرار می‌دهد. از سوی دیگر، با توجه به اینکه علامه جعفری، از متفکران معاصر، ایدۀ تفسیر مرگ در پرتو حیات معقول را به‌روشنی تبیین کرده و نگاهی روشمند به سازۀ معنای زندگی دارد، در این مقاله، با روش توصیفی ـ تحلیلی، دوگانۀ مرگ و زندگی در سازۀ معنای زندگی در رمان‌های یالوم، در پرتو اندیشۀ علامه جعفری، بررسی و نقد شده است. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که مرگ‌آگاهی می‌تواند زمینه‌ساز بهره‌گیری تمام و کمال از زندگی، درهم‌تنیدگی مرگ و زندگی و تأثیرگذاری آن بر کنش انسانی، غنابخشی به زندگی، پذیرش و سپری‌کردن بهتر زندگی، رشد خودِ فردی، توجه به وجوه ارزشمند زندگی و زیست اخلاقی در راستای زندگی معنادار باشد. از مهم‌ترین نقدهایی که با توجه به دیدگاه علامه جعفری بر دیدگاه یالوم وارد است، می‌توان به تأکید بر پرتاب‌شدگی به‌جای هدفمندی، خیره‌شدن به مرگ به‌جای درک حقیقت زندگی، توجه به نقش کارکردی دین به‌جای نگاه بالاصاله به آن و جعل معنا به‌جای کشف معنا اشاره کرد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

A Critical Review of the Dualism of Life and Death in the Structure of Meaningfulness in Ervin Yalom's Novels Based on ‘Allāma Ja’farī's Thought

نویسندگان [English]

  • Muslim Shojaei 1
  • zahra Abyar 2
1 Department of Islamic Education, Farhangian University
2 Research Assistant
چکیده [English]

Death is a universal and pervasive concern that no human being can avoid facing; therefore, deciphering this phenomenon is not in the exclusive domain of philosophers and thinkers; rather, it is a concern that everyone seeks to unravel according to their own circumstances. Ervin Yalom, a renowned psychotherapist of the present era, considers “death-awareness” as one of the four fundamental and ultimate concerns of man in his existential approach and has explored the relationship of this concept with life and its meaning in his novels. On the other hand, ‘Allāma Ja‘farī, as one of the prominent contemporary thinkers, clearly explains the interpretation of death in light of “reasonable life” and has a coherent and methodical view of the phenomenon of the meaningfulness of life. The authors of the present article, using the descriptive-analytical method, have critically reviewed the relationship between death and life within the framework of the meaningfulness of life, in Yalom’s novels, and in light of ‘Allāma Ja‘farī’s views. The outcome of this research show that death-awareness brings along such achievements as full enjoyment of life, the inextricable link between death and life and its impact on human actions, the richness of existence, acceptance of fate and better living, individual sublimation, appreciation of life values, and observing ethics in a meaningful living world. However, from the perspective of ‘Allāma Ja‘farī, the most important flaws in Yalom's perspective are: substituting "thrownness" for "purposefulness", "pure gazing at death" for "understanding the truth of life", "instrumental functionalism in religion" for "preservation of the authenticity attitude", and "forgery of meaning" for "discovery of meaning".

کلیدواژه‌ها [English]

  • death-awareness
  • meaning
  • rational life
  • existentialism
  • meaning of life
  • ‘Allāma Ja‘farī
  • Ervin Yalom
آبیار، زهرا؛ حسینی حجازی، فاطمه‌سادات؛ شیری، زهرا (۱۳۹۸). «کارکردهای اخلاقی مرگ‌آگاهی در زندگی معنادار، از دیدگاه علامه جعفری». مطالعات اخلاق کاربردی، سال ۹، شماره ۳۳، صص. ۹۵–۱۱۹.
ایمانی‌فر، حمیدرضا؛ بستان، قاسم؛ دودمان، فرح؛ رئیسی، روح‌الله (۱۳۹۰). «مواجهه با مرگ از دیدگاه قرآن و روان‌شناسی». پژوهش‌های میان‌رشته‌ای قرآن، سال ۲، شماره ۴، صص. ۶۵–۷۲.
بیات، عبدالرسول (۱۳۹۸). فرهنگ واژه‌ها: درآمدی بر مکاتب و اندیشه‌های معاصر. تهران: سمت.
جعفری، محمدتقی (۱۳۶۰). ترجمه و تفسیر نهج‌البلاغه. تهران: دفتر نشر و فرهنگ اسلامی.
جعفری، محمدتقی (۱۳۶۱). حیات معقول. تهران: انتشارات بنیاد انتقال به تعلیم و تربیت اسلامی.
جعفری، محمدتقی (۱۳۶۶). تفسیر و نقد و تحلیل مثنوی. تهران: انتشارات اسلامی.
جعفری، محمدتقی (۱۳۶۸). فلسفه و هدف زندگی. تهران: کتابخانه صدر.
جعفری، محمدتقی (۱۳۵۷–۱۳۷۸). ترجمه و تفسیر نهج‌البلاغه، ج۲، 6، 7، 8، 13 و 15. تهران: دفتر نشر و فرهنگ اسلامی.
جعفری، محمدتقی (۱۳۷۵). رساله زیبایی و هنر از دیدگاه اسلام. تهران: نشر کرامت.
جعفری، محمدتقی (۱۳۸۱). امام حسین شهید فرهنگ، پیشرو انسانیت. تهران: مؤسسه تدوین و نشر آثار علامه جعفری.
جعفری، محمدتقی (۱۳۹۳). تحلیل شخصیت خیام. تهران: مؤسسه تدوین و نشر آثار علامه جعفری.
عزیزی، میلاد و علی‌عباس زمانی، امیر (۱۳۹۴). «بررسی دیدگاه اروین یالوم درباره ارتباط دغدغه‌های وجودی، مرگ‌اندیشی و معنای زندگی». پژوهش‌های هستی‌شناختی، سال ۴، شماره ۸، صص. ۱۹–۳۷.
مک‌کواری، جان (۱۳۷۶). فلسفه وجودی. ترجمه سعید حنایی کاشانی. تهران: انتشارات هرمس.
متز، تدئوس (۱۳۸۷). «آثار جدید درباره معنای زندگی». ترجمه محسن جوادی. نقد و نظر، سال ۸، شماره‌های ۱ و ۲، صص. ۲۶۷–۳۱۳.
نصری، عبدالله (۱۳۸۳). تکاپوگر اندیشه‌ها: زندگی، آثار و اندیشه‌های استاد علامه محمدتقی جعفری. تهران: انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
نوالی، محمود (۱۳۷۳). فلسفه‌های اگزیستانس و اگزیستانسیالیسم تطبیقی. تبریز: دانشگاه تبریز.
نیچه، فریدریک ویلهلم (۱۳۵۲). چنین گفت زرتشت: کتابی برای همه و هیچ‌کس. ترجمه داریوش آشوری. تهران: آگه.
هاشمی، زهرا سادات؛ علی‌عباس زمانی، امیر؛ زمانی، مهدی؛ خوش‌طینت، ولی‌الله (۱۳۹۷). «مرگ‌اندیشی از منظر اروین یالوم و تأثیر آن بر معنابخشی به زندگی». قبسات، شماره ۸۸، صص. ۱۲۱–۱۵۰.
هایدگر، مارتین (۱۳۸۶). هستی و زمان. ترجمه سیاوش جمادی. تهران: ققنوس.
یالوم، اروین (۱۳۷۵). روایت‌هایی از روان‌درمانی: روان‌شناسی وجودی. ترجمه مهشید یاسایی. تهران: نشر آمون.
یالوم، اروین (۱۳۸۶). دژخیم عشق. ترجمه مهشید یاسایی. تهران: نشر آزمون.
یالوم، اروین (۱۳۸۶). و نیچه گریه کرد. ترجمه مهشید میرمعزی. تهران: نشر نی.
یالوم، اروین (۱۳۸۸). خیره به خورشید. ترجمه اورانوس قطبی‌نژاد آسمانی و پروانه والی. تهران: ایران‌بان.
یالوم، اروین (۱۳۸۹). مامان و معنای زندگی. ترجمه سپیده حبیب. تهران: قطره.
یالوم، اروین (۱۳۹۱). درمان شوپنهاور. ترجمه حمید طوفانی و زهرا حسینیان. مشهد: ترانه.
یالوم، اروین (۱۳۹۴). روان‌درمانی اگزیستانسیال. ترجمه سپیده حبیب. تهران: نشر نی.
یالوم، اروین (۱۴۰۳). آنگه که خود را یافتم. تهران: ققنوس.
یالوم، اروین و روتلن جاسلسن (۱۳۸۹). روان‌درمان قصه‌گو. ترجمه سپیده حبیب. تهران: نشر دانژه.
Becker, E. (1973). The Denial of Death. New York: Free Press.
Gray, J. Glenn (1951). “The Idea of Death in Existentialism.” The Journal of Philosophy, 48(5), p.113–127.
Kübler-Ross, E. (1969). On Death and Dying. New York: Scribner.
Neimeyer, R. A. (2000). “Narrative Strategies in Grief Therapy.” Journal of Constructivist Psychology, 13(1), p.83–90.
Pyszczynski, T., Greenberg, J., & Solomon, S. (2004). In the Wake of 9/11: The Psychology of Terror. Washington, DC: American Psychological Association.
Wong, P. T. P., & Wong, L. C. J. (2012). The Human Quest for Meaning: A Handbook of Psychological Research and Clinical Applications. New York: Routledge.
Yalom, I. D. (2008). Staring at the Sun: Overcoming the Terror of Death. San Francisco: Jossey-Bass